همه چیز در مورد خارِ پاشنه(Plantar Fasciitis / Fascisis)

  • خانه
  • -
  • دسته‌بندی نشده
  • -
  • همه چیز در مورد خارِ پاشنه(Plantar Fasciitis / Fascisis)
همه چیز در مورد خارِ پاشنه(Plantar Fasciitis / Fascisis)

مقدمه

فاشیایتیس پلنتار (Plantar fasciitis) , دردِ ناشی از تخریب و پارگی در محل اتصال فاشیای پلنتار به زائده یِ داخلیِ برجستگیِ پاشنه میباشد.

 

فاشیای پلانتار (Plantar fascia) یک بافت همبند بلند و ضخیم است که درست زیر پوست کف پا قرار گرفته‌است. این این رباط از پاشنه پا به زیر پنجه پا کشیده شده و موجب قوس کف پا می‌شود.
یک سر این رباط به سطح زیرین استخوان پاشنه (کالکانه) در محلی که به آن تکمه (توبرکل) پاشنه می‌گویند متصل شده و سر دیگر آن پهن شده و به بند ته‌انگشتی (یا پرگزیمال، اولین بند انگشت است که به کف پا متصل می‌شود) تمامی انگشتان پا متصل می‌شود. جنس نیام کف‌پایی عمدتاً از رشته‌های کلاژن است. این نیام در جوان‌ها به زردپی آشیل اتصال دارد ولی این اتصال در سنین بالاتر کم می‌شود.

 

این درد ممکن است شدید باشد و موجب تغییر در فعالیت های روزانه گردد. اسامی مختلفی برای توصیف فاشیایتیس پلنتار به کار برده میشود که شامل پاشنه ی قدم زنندگان(Jogger’s heel) , پاشنه ی تنیس بازان(Tennis heel) , پاشنه ی پلیس ها(policeman heel) و حتی پاشنه ی افراد مبتلا به سوزاک(Gonorrheal heel) میباشد. اما به نادرستی , این وضعیت با اصطلاح خار پاشنه(heel spur) بین عموم مردم شناخته میشود.

 

پاشنه ی قدم زنندگان(Jogger’s heel) , پاشنه ی تنیس بازان(Tennis heel) , پاشنه ی پلیس ها(policeman heel) اسامی دیگری است که برای توصیف پلنتار فاشیایتیس به کار برده میشود اما این وضعیت در بین عموم مردم به عنوان خار پاشنه(Heel spur) شناخته میشود.

 

تشخیص افتراقی های بسیاری برای درد در ناحیه ی پاشنه ی پا وجود دارد , با این حال , فاشیایتیس پلنتار شایع ترین علت درد در پاشنه میباشد. به طور میانگین ۱۰% از جمعیت آمریکا تجربه ی یک دوره درد در پاشنه ی پا را داشتند که برابر با ۱ میلیون وزیت در سال برای درمان فاشیایتیس پلنتار میشود. هزینه ی تقریبی برای درمان فاشیایتیس پلنتار به طور میانگین ۱۹۲ تا ۳۷۶ میلیون دلار در سال میباشد. اتیولوژی و علت ایجاد فاشیایتیس پلنتار , چند عاملی(multifactorial) میباشد و این وضعیت ممکن است به دلیل آسیب ناشی از ضربه و تروما نیز ایجاد شود اما اکثراً به دلیل استرس وارد شده به فاشیای پلنتار به دلیل استفاده ی بیش از حد میباشد.

 

اتیولوژیِ فاشیایتیس پلنتار چند عاملی و مولتی فاکتریال میباشد و به دلیل ضربه و تروما هم ممکن است ایجاد شود اما در اکثر موارد علت ایجاد آن , استرس ناشی از استفاده ی بیش از حد میباشد.

 

نشانه ی رایج این وضعیت , دردِ تیز و خنجری در قسمت قدامی پاشنه میباشد. فاشیایتیس پلنتار به صورت جانبی با زائده ی استخوانیِ خار پاشنه(exostosis heel spur) همراهی دارد. اگرچه بسیاری از افراد بدون علامت , زائده ی استخوانیِ خار پاشنه را دارند و همچنین بسیاری از بیمارانی که مبتلا به فاشیایتیس پلنتار هستند , زائده ی استخوانیِ خار پاشنه را ندارند.

 

نشانه ی رایج این وضعیت , دردِ تیز و خنجری در قسمت قدامی پاشنه میباشد.

 
 
فاشیایتیس پلنتار به صورت جانبی با زائده ی استخوانیِ خار پاشنه(exostosis heel spur) همراهی دارد. اگرچه بسیاری از افراد بدون علامت , زائده ی استخوانیِ خار پاشنه را دارند و همچنین بسیاری از بیمارانی که مبتلا به فاشیایتیس پلنتار هستند , زائده ی استخوانیِ خار پاشنه را ندارند.

 

فاشیایتیس پلنتار ممکن است که مشکلاتی را برای بیمار به همراه داشته باشد اما خوشبختانه اکثر افراد مبتلا به این بیماری از نتایج ناشی از درمان غیر جراحی این بیماری رضایت دارند.

 

آناتومی

فاشیای پلنتار , یک بافت فیبروزه ی غلافِ ماهیچه ایِ ضخیمی است که از تکمه ی (توبرکل) داخلیِ پاشنه منشأ میگیرد و به لیگامنت هایِ عرضیِ کوتاه و عمیقِ سر متاتارس ها ختم میشود که در مفاصل متاتارسوفارنژیال به پنج باند تقسیم میشود و به سمت غلاف های فیبروزه ی خم کننده ی انگشتان پا در سطح پلنتار پا میرود.

 

در این عکس , آناتومیِ فاشیایِ پلنتار را مشاهده میکنید.

 
 

اعصابِ کوچکِ پلنتار , داخل و اطرافِ فاشیایِ پلنتار وجود دارند که عمل دریافت حس درد را بر عهده دارند.
فاشیای پلنتار از سه جزء مجزا تشکیل یافته است , قسمت میانی و باند های طرفی. قسمت میانی , ضخیم ترین و قوی ترین قسمت آن میباشد که همچنین این قسمت بیشترین احتمال دچار شدنِ به فاشیایتیس پلنتار را در بین سه جزء تشکیل دهنده ی فاشیای پلنتار دارد. فاشیای پلنتار کف پا را در برابر فشارهای وارده محافظت مینماید و به صورتِ یک پلِ کششی هم به عنوان محافظت ایستایی و هم به عنوان جذب کننده ی شوکِ حرکتی عمل میکند.

 

پاتوفیزیولوژی

عدم کارکرد بیومکانیکیِ پا , شایعترین علت ابتلا به فاشیایتیس پلنتار میباشد. اگرچه عفونت ,عوامل نئوپلاسمی , آرتریت , علل نورولوژیک و همچنین علل تروماتیک و ناشی از ضربه , میتواند ایجاد کننده ی آن باشد. پزشکان از قدیم بر این باور بودند که پاتولوژیِ پلنتار فاشیایتیس , ناشی از پارگی های ریزِ ایجاد شده بر اثرِ میکروتروما , در طی آسیب به فاشیای پاشنه در طی استرس و فشارهای مداوم وارد شده به قوس کف پا در طی وزن گذاری روی پاها میباشد.
کشش بیش از حدِ فاشیای پلنتار موجب پارگی های کوچک در طول این ساختار یا در محل اتصال آن به توبرکلِ پاشنه ی پا میشود.

 

فشار بیش از حد در طی وزن گذاری و کشش بیش از حد بر روی فاشیای پلنتار موجب پارگی های ریز در طول فاشیای پلنتار یا محل چسبیدن آن به پاشنه ی پا میشود.

 

این میکروتروماهای وارد شده به فاشیای پلنتار , اگر تکرار شونده باشند , ممکن است سبب تخریب مزمنِ فیبر های تشکیل دهنده ی فاشیای پلنتار گردد. آمیزشِ بافتِ تخریبی و درحال بهبودِ فاشیای پلنتار ممکن است موجب دردِ کف پا گردد مخصوصا در چند قدم اول پس از خواب یا دیگر دوره های بیفعالیتی درد تشدید پیدا میکند.

 

حداکثر درد فاشیلیتیس پلنتار , در چند قدم اول پس از خواب یا دیگر دوره های بدون فعالیت میباشد که علت این درد , آمیزشی از فرایند های تخریبی و التیامی پس از پارگیهای ایجاد شده در الیاف فاشیای پلنتار است.

 

اصطلاح فاشیایتیس پلنتار (التهابِ فاشیای پلنتار در معنای تحت الفظی به فارسی) یک غلط رایج میباشد زیرا این وضعیت در حقیقت یک روند تخریبی میباشد که ممکن است با یا بدون تغییرات التهابی باشد که ممکن است شامل تکثیر فیبروبلاستی باشد. این موضوع با بیوپسی از فاشیای پلنتار در افرادی که به دلیل این بیماری تحت عمل جراحیِ آزاد سازیِ فاشیای پلنتار قرار گرفتند اثبات شده است.
تحقیقات انجام شده مشخص نموده است که تخریب فاشیا(Fasciosis) علت ایجاد این بیماری میباشد. Fasciosis مانند Tendinosis به صورت وضعیت تخریبیِ مزمن که مشخصه ی آن هایپرتروفیِ فیبروبلاستی , عدم وجود سلول های التهابی , شبکه ی کلاژنیِ در هم و بدون نظم و هایپرپلازی بدون نظم عروقی میباشد.
این وضعیت یک شرایط غیر التهابی و ناکارامدیِ عروقی را پیشنهاد میکند. با کاهش عروق و محدودیت جریان خون تغذیه ای به فاسیای آسیب دیده , تشکیل ماتریکس خارج سلولی لازم برای ترمیم و بازسازیِ فاسیای پلنتار توسط سلولها دشوار میشود.

 

فاشیای پلنتار نرمال که شبکه ی کلاژنی در راستاهای موازی با هم قرار دارند

 
 
این تصویر وضعیت شبکه کلاژنیِ فاسیای پلنتار در Plantar Fasciosis را نشان میدهد که در آن کلاژن ها بدون ساختار منظم و قطعه قطعه شده و ضعیف میباشند. همانگونه که توضیح دادیم , اصطلاحی که برای این بیماری به کار برده میشود Plantar Fasciitis است که یک غلطِ رایج میباشد و اصطلاح صحیح آن Plantar Fasciosis است که در آن تغییرات التهابی وجود ندارد.

 

  • بیومکانیکِ دویدن

در طی دویدن , فشار عمودی وارد شده به کف پا , ۲ تا ۳ برابر وزن بدن میباشد , فاشیای پلنتار و قوس طولیِ کف پا از مکانیسمهای جذب کننده ی این فشار اضافه میباشد. در قسمتی از راه رفتن که در آن پاشنه ی پا از زمین بلند میشود , فشار بر روی فاشیای پلنتار افزایش میابد که به عنوان مخزنی برای انرژی بالقوه عمل مینماید. در قسمتی از راه رفتن که در آن انگشتان از زمین بلند میشوند , اتصال پاسیوِ فاشیای پلنتار , انرژیِ بالقوه ی گفته شده در بالا را بالفعل میکند و موجب افزایش شتاب در راه رفتن میشود.

 

در قسمتی از راه رفتن که در آن پاشنه ی پا از زمین بلند میشود , فشار بر روی فاشیای پلنتار افزایش میابد که به عنوان مخزنی برای انرژی بالقوه عمل مینماید. در قسمتی از راه رفتن که در آن انگشتان از زمین بلند میشوند , اتصال پاسیوِ فاشیای پلنتار , انرژیِ بالقوه ی گفته شده در بالا را بالفعل میکند و موجب افزایش شتاب در راه رفتن میشود.

سبب شناسی

اتیولوژی و علت ابتلا به فاشیایتیسِ پلنتار اغلب نامشخص و چند عاملی میباشد. به دلیل شیوع زیاد این بیماری در میان دوندگان , بهترین فرضیه این است که به دلیل میکروتروماهایِ مکرر ایجاد گردد. ریسک فاکتور های احتمالی شامل چاقی , شغل هایی که نیازمند ایستادن و وزن گذاریِ روی پاها به صورت طولانی مدت هستند و خارهای پاشنه میباشد. ریسک فاکتور های دیگر شامل عوامل خارجی(اشتباهات ورزشی و تجهیزات) و عوامل داخلی(کارکردی,اسکلتی,تخریبی) میباشد.

 

  • ریسک فاکتورهای خارجی

اشتباهات ورزشی از علل اصلیِ ابتلا به فاشیایتیس پلنتار میباشد. ورزشکاران اغلب شرح حالی از سابقه ی افزایش در مسافت , کشش , و طول مدت فعالیت میدهند. افزایش تمرین های سرعتی و تمرین های پاشنه رفتارهای پر خطری برای ابتلا به فاشیایتیس پلنتار میباشند. دویدن در خانه در سطح شبیه به تشک هم یک ریسک فاکتور میباشد.
تجهیزات مناسب نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ورزشکاران و دیگر افرادی که زمان طولانی بر روی پاهایشان میایستند باید کفش مناسب با پاهایشان و فعالیتشان استفاده کنند. کفش ورزشکاران به سرعت ویژگیِ بالشتکیِ خود را از دست میدهد. ورزشکارانی که از یک کفش در طی تمرینشان استفاده میکنند , اگر کفششان را عوض نکنند در خطر ابتلا میباشند. ورزشکاران سبک وزنی که از کفشهایی که بالشتکِ کمی دارند به جای کفشهایی که کف ضخیمی دارند استفاده میکنند در معرض خطر بالاتری هستند.

ویژگی های یک کفش مناسب برای فاشیایتیس پلنتار.
پاشنه ی حداقل ۱۰ سانتی متری کفش برای کاهش درسیفلکشن هنگام دویدن و کاهش فشار بر روی فاشیای پلنتار.
قسمت میانیِ سفت و محکم , اما با بالشتک مناسب در قسمت قوس کف پا , کفشهایی که به شدت سفت و بدون انعطاف باشد سبب افزایش دردِ فاشیای پلنتار میشود. بنابراین تعادل میان این ۲ حالت ضروری است.
قسمت جلویی محکم کفش که از خم شدن انگشتان و فشار بر روی فاشیای پلنتار جلوگیری کند.

 
 

  • ریسک فاکتورهای داخلی

ریسک فاکتورهای ساختاری شامل کف پای صاف(pes planus) , افزایش قوس کف پا(pes cavus) , پروناسیون بیش از حد , اختلاف طول اندامهای تحتانی , چرخش به خارج شدید تیبیا , چرخش به داخل فمور میباشد.

 

ورزشکارانی که دچار کف پای صاف(Pes Planus) و افزایش قوس کف پا(Pes Cavus) هستند دچار افزایش فشار و استرس بر روی فاشیای پلنتارشان میشوند.

 

صافی کف پا(pes planus) و افزایش قوس کف پا(pes cavus) از علل ساختاری ابتلا به خار پاشنه میباشند

 

پرونیشن(گردش پا به داخل) یک حرکت نرمال در طی راه رفتن و دویدن میباشد که سبب تطابقِ پا به سطح زمین و جذب فشار و سبب تبدیل شدن پا به ساختاری منعطف تر میشود. از سویی دیگر , پرونیشنِ بیش از حد سبب افزایش فشار بر روی فاشیای پلنتار میشود.

 

پرونیشن بیش از حد (چرخش زیاد پا به داخل) که در ردیف دوم مشاهده میکنید با افزایش فشار بر روی فاشیای پلنتار یکی از علل ایجاد فاشیایتیس پلنتار میباشد.

 

اختلاف طول اندامهای تحتانی با تغییر در بیومکانیسم راه رفتن موجب افزایش فشار بر روی فاشیای پلنتار میشود.

 

اختلاف طول اندامهای تحتانی(leg length discrepancy) میتواند یکی از علل پلنتار فاشیایتیس باشد.

 
 

چرخش به خارج تیبیا و چرخش به داخل فمور با تغییر در بیومکانیسم راه رفتن موجب افزایش فشار بر روی فاشیای پلنتار میشود.

 

چرخش به خارج تیبیا(Tibial torsion) و چرخش به داخل فمور(Femoral anteversion) میتواند از علل پلنتار فاشیایتیس باشد.

 

سفتیِ عضلات همسترینگ , گاستروکنمیوس سلئوس و تاندون آشیل نیز به عنوان ریسک فاکتور برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشوند. کاهش یافتن دورسی فلکشن(نزدیک کردن پنجه ی پا به ساق) به عنوان ریسک فاکتور برای این وضعیت شناخته شده است. ضعف عضلاتِ گاستروکینمیوس , سلئوس و عضلات اصلی پا نیز به عنوان ریسک فاکتور برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشوند.

 

سفتیِ عضلات همسترینگ , گاستروکنمیوس سلئوس و تاندون آشیل نیز به عنوان ریسک فاکتور برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشوند. ضعف عضلاتِ گاستروکینمیوس , سلئوس و عضلات اصلی پا نیز به عنوان ریسک فاکتور برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشوند.

 

افزایش سن و آتروفی heel fat pad نیز به عنوان دو فاکتور تخریبی برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشوند.

 

در این عکس نمایی از خلف پاشنه ی پا را مشاهده میکنید , سمت راست heel fat pad طبیعی و سمت چپ heel fat pad آتروفیک را نشان میدهد که به عنوان ریسک فکتور برای فاشیایتیس پلنتار در نظر گرفته میشود.

 

اپیدمیولوژی

پزشکان تیمهای حرفه ایِ فوتبال , بسکتبال و بیسبال در آمریکا مشخص کردند که فاشیایتیس پلنتار جزء ۵ عارضه ی شایعِ پا و مچ پا در ورزشکاران حرفه ای میباشد. تخمین زده میشود که سالانه ۱ میلیون وزیت در آمریکا برای فاشیایتیس پلنتار انجام میشود. فاشیایتیس پلنتار ۱۰% از آسیب های مربوط به دوندگان و ۱۱ تا ۱۵% از دردهای پایی که نیاز به مراجعه به پزشک دارد را شامل میشود. به نظر میرسد که در ۱۰% از جمعیت عمومی در طول عمرشان رخ دهد و در یک سوم از آنها به صورد ۲ طرفه بروز کند.

 

  • همه گیر شناسیِ وابسته به جنس و سن و نژاد

شیوع و بروز دقیق فاشیایتیس پلنتار بر اساس سن ناشناخته است , اما این وضعیت در هر سن از افراد بالغ رخ میدهد. یک افزایش شیوع در زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله وجود دارد. یک افزایش شیوع هم در بیماران مبتلا به بیماریهای غضروفیِ ستون فقرات که اغلب در سنین ۲۰ تا ۴۰ ساله رخ میدهد نیز وجود دارد.
شیوع فاشیایتیس پلنتار در زنان ۲ برابر بیشتر از مردان است. در افراد جوان شیوع بین مرد و زن یکسان است. نژاد نقشی در شیوع این بیماری ندارد.

 

پیش آگهی

حدود ۸۰% از موارد به صورت خود به خودی طی ۱۲ ماه بهبود میابند. ۵% از بیماران برای آزادسازیِ فاشیای پلنتار باید تحت عمل جراحی قرار گیرند زیرا تمامی روش های درمانی با شکست رو به رو شده است.

 

آموزش به بیماران

بیماران باید مطلع شوند که روند درمان شاید هفته ها یا ماه ها طول بکشد و نیازمند تلاش قابل ملاحضه ای برای برنامه ی کششِ ریسمانِ پاشنه ای یا پوشیدن آتل شبانه میباشد. آنها باید برنامه ی مناسب برای تمرین در منزل را آموزش ببینند که شامل کششِ فاشیایِ پلنتار نیز میباشد. این پیشنهادات برای بیماران مبتلا به فاشیایتیس پلنتار مناسب میباشد :
  • پوشیدن کفش مناسب که ساپورتِ کافی از قوس کف پا و کفشهای دارای بالشتک برای پاشنه ی پا ; کنار گذاشتن کفشهای قدیمی مخصوص دویدن و پوشیدن کفش جدید و تعویض روزانه ی کفشهای مخصوص کار.
  • کاهش وزن
  • کششِ فاشیای پلنتار و گرم کردن قبل از انجام هر گونه فعالیت ورزشی
  • برای افزایش دادن انعطاف پذیری , حرکات کششی برای فاشیای پلنتار و ماهیچه های پشت ساق پا , پس از فعالیت ورزشی انجام شود.
  • پرهیز از ورزش بر روی سطوح سخت و سفت
  • پرهیز از راه رفتن با پای برهنه بر روی سطوح سخت و سفت
  • اجتناب از ورزشهایی که شامل پرشی میشوند مانند ایروبیک و والیبال
  • استفاده از یخ به مدت ۲۰ دقیقه پس از فعالیت و در انتهای روز
  • استراحت کردن و کاهش دادن فعالیت هایی که فشار تماسی زیادی به کف پا وارد میکنند(مانند دویدن)

 

توصیه میشود که در انتهای هر روز و پس از هر بار فعالیت ورزشی , به مدت ۲۰ دقیقه یک بطری آب یخ زده را زیر پای خود بغلتانید.

 

تشخیص

  • شرح حال

جزء لاینفکِ فاشیایتیس پلنتار , درد شدید تیز در پاشنه در اولین قدمهای پس از بیدار شدن از خواب یا بعد از دوره های طولانی مدت بدون وزن گذاری میباشد. درد در ناحیه ی کف پا و در قسمت قدامیِ پاشنه ی پا حس میشود اما در موارد شدید تر ممکن است به سمت پاشنه ی پا انتشار پیدا کند. ممکن است لنگش نیز وجود داشته باشد و بیمار ترجیح دهد که روی انگشتان پایش راه برود. همراهی با بی حسی , درد شبانه و یا علائم سیستمیک , شک بالینی را به سمت دیگر تشخیص های افتراقیِ درد پاشنه (مانند بدخیمیِ نئوپلاسم , عفونت و یا موارد نورولوژیک) سوق میدهد.
در ابتدا , درد با حرکت و گرم کردن کاهش میابد اما سپس در طی روزهایی که فعالیت افزایش میابد , درد هم زیادتر میشود. در موارد شدید فاشیایتیسِ پلنتار , بیماران از درد پاشنه پس از نشستن طولانی مدت شکایت دارند. یک درد خفیف ممکن است در پاشنه در شب حس شود مخصوصا پس از راه رفتن و ایستادن های طدلانی مدت. علاوه بر درد , ممکن است بیماران از سفتیِ پا و اِدِم و وَرَم کردنِ موضعی در پاشنه ی پایشان شکایت داشته باشند.
نکته ی پر اهمیت , دوره ی پیش از شروعِ فاشیایتیس پلنتار میباشد. بیماران ممکن است بگویند که پیش از شروع فاشیایتیس پلنتار , میزان یا شدتِ فعالیتشان اعم از دویدن و راه رفتن( اما نه فقط محدود به راه رفتن و دویدن) افزایش یافته بوده. همچنین ممکن است شروع به ورزش کردن بر روی سطح متفاوتی از زمین کرده باشند و یا اخیرا پوششِ پاهایشان تغییر کرده باشد(مثلا اخیرا شروع به انجام برنامه ی دویدن با پاهای برهنه کرده باشند). همچنین ممکن است قبل از شروع فاشیایتیس پلنتار , ضربه یا تروما به پایشان وارد شده باشد.(مانند افتادن , تصادف موتور با خودرو , آسیب های مرتبط با شغل)

بیماران معمولا شرح حالی از تغییر عادتهای روزانه ی خودشان در دوره ی پیش از شروع علائمِ پلنتار فاشیایتیس میدهند , مثلا : افزایش شدت و مدت فعالیت ورزشی , شروع به ورزش بر روی سطح زمین متفاوت , آغاز برنامه ی دویدن با پای برهنه , تروما و ضربه به پا

 

هر عامل تسریع کننده ای در صورت امکان باید تشخیص داده شود. از بیمار سؤال شود که چه چیزی دردش را بدتر میکند و چه چیزی بهتر میکند :
  • اغلب بیماران گزارش میدهند که معمولا دردشان در طی چند قدم اولِ پس از دوره ی استراحت طولانی مدت مانند خوابیدن و نشستن شدیدتر است.

 

افزایش درد در چند قدم اول راه رفتن پس از دوره ی طولانی مدتِ استراحت مانند خوابیدن و نشستن در بیماران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس

 

  • بیماران معمولا گزارش میدهند که علائمشان به طور معمول با عدم استفاده از پایی که تحت تأثیر قرار گرفته است(مانند : نشستن , بالا بردن پای درگیر از سطح بدن و دیگر موارد ) بهبود میابد.

 

بهبود درد با عدم استفاده از پای درگیر و بالاتا قرار دادن پا از سطح زمین (Foot Elevation) در بیماران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس

 

  • درد ممکن است با راه رفتن با پای برهنه بر روی سطوح سخت و بالا رفتن از پله ها بدتر شود.

 

بدتر شدن درد با راه رفتن با پای برهنه بر روی سطوح سخت و بالا رفتن از پله در بیماران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس

 

  • در ورزشکاران , درد ممکن است با دویدن با سرعت به شدت افزایش پیدا کند

 

افزایش شدید درد با دویدن سریع در ورزشکاران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس

 

  • بیماران مبتلا به فاشیایتیس پلنتار که در طول شبانه روز عموماً روی پاهای خود میایستند گزارش کردند که دردشان در انتهای روز بدتر میشود.

 

افزایش درد هنگام پایان روز در افرادی که باید در طول روز به مدت طولانی بایستند.

 

اگر این وضعیت در اوایل دوره ی استخدام رخ دهد نشاندهنده ی این است که بیماری مرتبط با شغل میباشد.

 

معاینات بالینی

دردِ فاشیایتیس پلنتار معمولا با لمس تکمه ی (توبرکل) پاشنه ایِ داخلی در محل چسبیدن فاشیای پلنتار به پاشنه ی پا , دوباره ایجاد میشود. در برخی از بیماران , درد دقیقا در زیر پاشنه ی پا و یا در وسط قوس کف پا متمرکز شده باشد. در موارد شدید بیماری , ممکن است درد با لمس قسمت قدامیِ فاشیای پلنتار دوباره ایجاد گردد.
تاندون آشیل سفت(مثلا کسانی که کوتاهی آشیل دارند) معمولا یک یافته ی ثانویه است و با پاتولوژیِ بیماری مشارکت دارد. در نتیجه ی آن نزدیک کردن پنجه ی پا با ساق ممکن است محدود باشد. دیگر یافته ها ممکن است شامل انواعی از دفورمیتی ها , تغییرات پوستی , پای صاف , گودی بیش از حد کف پا , پرونیشن بیش از حد , کوتاهی اندامهای تحتانی , چرخش به خارج تیبیا(Tibial torsion) و چرخش به داخل فمور(Femiral Anteversion) باشد.

 

talipes equinus is a congenital deformity of the foot in which the sole is permanently flexed so that walking is done on the toes without touching the heel to the ground

 

مانورهای دیگری که ممکن است درد فاشیایتیس پلنتار را دوباره ایجاد کند شامل : دورسیفلکشن پاسیو انگشتان پا(نزدیک کردن انگشتان پا به ساق توسط معاینه کننده) , که گاهی اوقات با نام Windlass Test شناخته میشود و اینکه از بیمار خواسته میشود روی انگشتان پای خود بایستد و روی انگشتان پا راه برود. در مطالعه ای که توسط De Garceau et al انجام شد , مشخص شد که حساسیت تست windless test در صورت وزن گذاری روی زمین , ۱۳/۶% تا ۳۱/۸% افزایش میابد.

 

در صورتی که تست Windlass test با weight bearing و وزن گذاری انجام شود , حساسیت آن ۱۳/۶% تا ۳۱/۸% افزایش خواهد یافت

 

مابقی معایناتی که در ادامه ی معاینات بالینی مشاهده میکنید , مواردی میباشد که در صورتی که پزشک بر اساس تظاهرات بالینی بیمار , شک به وجود مشکلات دیگری داشته باشد , توسط پزشک انجام میشود.
برای اطمینان از اینکه بیمار مشکل بورسیت پشت پاشنه یا التهاب تاندون آشیل داشته باشد , پزشک باید پشت مچ پا و پاشنه را برای جست و جوی  تندرنس(ایجاد شدن درد) لمس کند.
ظاهر شدن دوباره ی درد در قسمت جلویی پا , با به هم فشردن سر استخوان متاتارس انگشتان دوم و سوم یا سوم و چهارم پیشنهاد کننده ی وجود Morton Neuroma است که یافته ی شایعی در فاشیایتیس پلنتار نمیباشد. Morton Neuroma در نتیجه ی گیر افتادن عصب Common Digital بین سرهای متاتارس میباشد.

 

Morton Neuroma در نتیجه ی گیر فاتادن عصب Common Digital Nerve بین سر متاتارس های دوم و سوم یا سوم و چهارم میباشد.

 

سندروم تارسال تونل(Tarsal Tunnel Syndrom) با دق کردن و آهسته ضربه زدن بر روی تارسال تونل در پست قوزک داخلیِ پا میتواند از تشخیص های افتراقی خارج شود.

 

سندرم تونل تارسال Tarsal Tunnel Syndrom یک عارضه‌ی دردناک است که کف پا را درگیر کرده و علت ایجاد آن، فشار بر روی عصب تیبیال خلفی است که از درون تونل تارسال می‌گذرد. تونل تارسال در زیر قسمت استخوانی مچ پا قرار گرفته و سندرم تارسال تونل باعث درد و سوزش در کف پا و تیر کشیدن و سوزن سوزن شدن تا قوس پا می‌شود

 

این تست هیچگونه دردی را در بیماران مبتلا به فاشیایتیس پلنتار ایجاد نمیکند. برای خارج کردن بیماری رادیکولوپاتی S1 از تشخیص های افتراقی باید تست Straight leg raise test , رفلکس تاندون آشیل , بررسی قدرت عضلات ساق پا با راه رفتن بر روی انگشتان انجام شود.

 

در این تصویر تست SLR= Straight Leg Raising را که همچنین با نامهای Lasègue’s sign یا Lasègue test یا Lazarević’s sign شناخته می شود مشاهده میکنید. در این تست معاینه کننده پای بیمار را بطور مستقیم بالا آورده و اگر بین زاویه ۳۰ تا ۷۰ درجه دردهای تیر کشنده در پای بیمار ایجاد شد تست مثبت است. تست دیگر reverse SLR است که پای سالم بیمار بالا آورده میشود و درد تیر کشنده در سمت مقابل ایجاد میشود.

 

عوارض

در برخی از موارد ممکن است فاشیای پلنتار به صورت خود به خودی پاره شود. کششِ طولیِ قوس. کفِ پا ممکن است در ۵۰% از مواردِ پارگی فاشیای پلنتار رخ دهد. تزریق کورتون در سطح ناحیه ی چربیِ پاشنه ی پا ممکن است موجب آتروفی چربی های آن ناحیه گردد. با توجه به نقش چربیِ پاشته ی پا در جذب فشار وارده به پا ممکن است مشکلاتی را برای بیماران ایجاد نماید. عوارض بالقوه مانند صاف شدن قوس طولی کف پا و بی حسی پاشنه ی پا در نتیجه ی پتانسیل بالقوه ی پارگیِ فاشیای پلنتار وجود دارد.

 

Approach Consideration

معمولا مطالعات آزمایشگاهی برای تشخیص فاشیایتیس پلنتار نیاز نمیباشد. اگر چه تست های آزمایشگاهی در صورت شک بالینی به دیگر مواردی که سبب درد در ناحیه ی پاشنه ی پا شده باشند در صورت صلاحدید پزشک درخواست میگردد.
عکس های رادیوگرافی به طور معمول برای تشخیصِ فاشیایتیسِ پلنتار نیاز نمیباشد , اگرچه توصیه میشود که قبل از تزریق کورتون یا شروع درمانهای دیگر , در صورت صلاحدید , یک عکس رادیولوژیک برای رد کردن تشخیص افتراقی های دیگر شامل وجود شکستگی یا تومور درخواست شود.
درخواست عکس رادیولوژیکممکن است در تشخیص وسعتِ وضعیت و قطعی کردن تشخیص در صورت وجود شک بالینی به دیگر بیماری هایی که سبب درد پاشنه میشوند , کمک کننده میباشد.

 

  • تست های آزمایشگاهی

تست آزمایشگاهیِ خاصی برای تأیید تشخیص فاشیایتیس پلنتار نیاز نمیباشد , مگر در صورتی که شک به دلایل دیگری برای ایجاد این وضعیت وجود داشته باشد , مثلا در موارد دو طرفه ای که در همراهی با اسپوندیلوآرتروپاتی ظاهر شود. در این موارد CBC و ESR و تست های روماتولوژیک درخواست میشود.
  • عکس رادیوگرافی

عکس رادیولوژیک ممکن است نشان دهنده ی وجود خار پاشنه باشد که تعیین کننده ی وجود فشار غیر عادی بر روی فاشیای پلنتار , حدأقل به مدت ۶ ماه میباشد. در طی گذشت زمان , زائده ی استخوانی طبق نظریه ی Wolff’s Law(قانون وُلف یک تئوری است از جراح و آناتومیست آلمانی قرن نوزدهم، ژولیوس ولف، که بیان می‌کند استخوان‌های یک انسان یا حیوان سالم خود را با میزان فشار و باری که بر آن‌ها تحمیل می‌شود سازگار می‌کنند) تشکیل میشود. خار پاشنه دلیل بروز نشانه های بیماری نمیباشد اما در نتیجه ی این روند بیماری تشکیل میشود. بنابراین نیازمند درمان خاص یا خارج سازیِ آن نمیباشد. حدود ۵۰% از افراد علامت دار و ۲۰% از افرادی که علائم ندارند , خار پاشنه دارند. اگرچه , بسیاری از افرادی که دچار فاشیایتیس پلنتار هستند خار پاشنه ندارند.

 

در این تصویر , نمای نیم رخِ پاشنه ی فردی که دچار خار پاشنه(Heel Spur) میباشد را مشاهده میکنید. وجود خار پاشنه , مشخص کننده ی وجود فشار غیر عادی بر روی فاشیای پلنتار , حدأقل به مدت ۶ ماه میباشد. خار پاشنه دلیل بروز نشانه های بیماری نمیباشد اما در نتیجه ی روند این بیماری تشکیل میشود. بنابراین نیازمند درمان خاص یا خارج سازیِ آن نمیباشد. حدود ۵۰% از افراد علامت دار و ۲۰% از افرادی که علائم ندارند , خار پاشنه دارند. اگرچه , بسیاری از افرادی که دچار فاشیایتیس پلنتار هستند خار پاشنه ندارند.

 

بهترین نما برای مشاهده ی خار پاشنه , نمای نیم رخ پاشنه ی پا میباشد که در این نما , خار پاشنه در سطح قدامی تحتانیِ پاشنه واقع شده است.
گرافی های رادیولوژیک در افرادی که ۱ تا ۲ ماه پس از برنامه ی درمانیِ غیر جراحی و درمانهای حمایتی , همچنان علائم بیماری را دارند و در کسانی که برنامه ی درمانیِ تزریق کورتون برایشان در نظر گرفته شده است , (برای اطمینان از اینکه تومور و شکستگی وجود نداشته باشد) باید تهیه شود. نمای رادیوگرافیِ نیم رخ پاشنه در حالت ایستاده برای تشخیص وجود Stress Fracture در پاشنه ی پا(وضعیت نادر) در بیمارانی که در حالت استراحت درد دارند , کمک کننده است.

 

  • MRI

MRI تنها برای موارد نادر که نیازمند تأیید فاشیایتیس پلنتار یا پارگی ناکامل یا کامل فاشیای پلنتار باشد درخواست میشود. ضخیم شدگیِ فاشیای پلنتار و اِدم اطراف آن نیز بوسیله ی MRI قابل تشخیص میباشد.

 

  • سونوگرافی

اگر چه سونوگرافی به ندرت استفاده میشود اما به اندازه ی MRI برای تشخیص فاشیایتیس پلنتار کمک کننده میباشد. افزایش مشخصی از ضخامت فاشیا (از۲تا۴ میلیمتر در حالت عادی به ۵تا۷ میلیمتر) ممکن است گزارش شود. دیگر نشانه هایی که ممکن است دیده شود شامل اِدم و هیپو اکو بودن فاشیا در محل چسبیدن آن به پاشنهو همچنین عدم قابلیت تمایز فاشیا از بافت نرم احاطه کننده ی آن میباشد. تحقیقات اخیرا مشخص کرده است که وجود Bioconvexity در سونوگرافی پیش بینی کننده ی تأثیر کمتر درمانِ حمایتیِ مکانیکیِ فاشیای پلنتار خواهد بود.

 

  • اسکن استخوان

اسکن استخوان ۳ مرحله ای برای افرادی که شک به شکستگیِ Stress Fracture پاشنه وجود دارد اما یافته ی رادیولوژیکی مبنی بر وجود آن وجود ندارد , استفاده میشود. در فاشیایتیس پلنتار , اسکن استخوان معمولا افزایش جذب روی توبرکل داخلی پاشنه که در نتیجه ی التهاب موضعی است را نشان میدهد. این نباید با موجود بودن Stress Fracture در هر قسمت دیگری از پاشنه اشتباه شود. اسکن استخوان همچنین برای ارزیابیِ وجود ععفونت و تتومور نیز به کار میرود.

Plantar Fasciitis Bone Scan

 
 
 
Calcaneal Stress Fracture Bone Scan

 
 

  • CT_Scan

در صورتی که همچنان به وجود Stress Fracture شک قابل توجهی داشته باشیم و یافته های رادیوگرافی منفی باشد میتوان از سی تی اسکن استفاده کرد.

 

  • EMG_NCV

از نوار عصب برای ارزیابیِ سندرومهای گیر افتادگیِ عصبی , در صورت صلاحدید پزشک , استفاده خواهد شد.

 

درمان

تشخیص علت ایجاد شدن فاشیایتیس پلنتار و معطوف نمودن درمان به سمت آن , کلید موفقیت درمان فاشیایتیس پلنتار میباشد. به کار بردن یک روند درمانیِ منظم و مبتنی بر تجربه , برای رسیدن به نتایج موفقیت آمیز کمک کننده میباشد. مطلع کردن بیمار از روند طولانی مدت درمان نیز ضروری میباشد.
فاشیایتیس پلنتار یک وضعیت خود محدود شونده است که تحقیقات اثبات نموده است که ۹۰% از موارد بدون نیاز به درمان جراحی بهبود میابند. اما افراد مختلف , درجات متفاوتی از پاتولوژی , عادت های بدنی و سبک زندگی متفاوتی دارند که باعث میشود هر کدام به درمان های مختلفی پاسخ دهند. حتی در مراقبت های فردی , برخی از افراد به سرعت به درمان پاسخ میدهند اما برخی نسبت به تمامی درمان های حمایتی بدون پاسخ میباشند.
درمان ها در جهت کاهش التهابات احتمالی معطوف شده است. که شامل استفاده از یخ , داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی(NSAID) , استراحت , اصلاح فعالیت ها , تزریق کورتون , سم بوتولینیوم تیپ A , استفاده از آتل , اصلاح کفش و دیگر موارد میباشد.
تکنیکهای دیگر درمانی بر روی درمانِ تخریبِ ایجاد شده در طی روند بیماری منعطف شده است. در کل , این تکنیک ها طراحی شده اند تا یک روند التهابی حاد را برای شروع شدن دوباره ی روند باز سازی ایجاد کنند. این تکنیک ها شاملplatelet-rich plasma (PRP) injection و nitroglycerin patches و extracorporeal shock-wave therapy (ESWT) و وABI(Autonolgus Blood Injection) و عمل جراحی میباشد.
فیزیوتراپی , شامل مؤلفه هایی است که هر دو هدف را پوشش میدهد (هم کاهش التهاب و هم درمان تخریب های ایجاد شده طی بیماری).

 

  • استفاده از یخ

یخ , خط اولِ درمان فاشیایتیس پلنتار , مخصوصا برای ورزشکاران میباشد. استفاده از یخ باید بعد از اتمام ورزش , تمرین , کشش و تقویت عضلات و به صورت ماساژ یخ , حمام یخ و استفاده از بسته ی یخی به شرح زیر انجام شود.
  • برای ماساژ یخ(Ice Massage) , بیمار باید آب را در یک ظرف فریز کند و آن را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه با وارد کردن فشار متوسط به پاشنه و به صورت دایره وار به پاشنه ی پای درگیر بمالد.

    برای استفاده از ice massage , ابتدا میگزاریم که آب همانند تصویر در لیوان کاغذی فریز شود , سپس آن را به مدا ۵ تا ۱۰ دقیقه با فشار متوسط و طی حرکات دایره ای به پاشنه ی پای درگیر میمالیم.

     
  • برای حمام یخ(Ice Bath) , یک تشت کم عمق با مخلوط آب و یخ پر میشود و بیمار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پاشنه ی خود را وارد آن میکند , برای پیشگیری از آسیب های سرمایی بیمار باید انگشتانش را بیرون آن نگه دارد.

    برای Ice Bath بیمار باید یک ظرف کم عمق را با مخلوط آب و یخ پر کند و پاشنه ی پای خود را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه داخل آن وارد کند و در حین انجام این کار برای پیشگیری از آسیب سرمایی انگشتان پایش خارج از ظرف باشد.

     
  • برای استفاده از بسته ی یخ(Ice Pack) , میتوان یخ خرد شده را داخل پلاستیک گذاشت و دور آن حوله پیچید و به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از آن استفاده کرد. استفاده از یخ خرد شده قابلیت انعطاف پذیری و تطابق با کف پا را با آن میدهد . از ice pack های آماده نیز میتوان به عنوان جایگزین استفاده نمود.

    استفاده از Ice Pack

 
 

  • استراحت و اصلاح فعالیت

استراحت برای درمان فاشیایتیس پلنتار امری ضروری میباشد که این شامل اصلاح فعالیت و سطحی از استراحت نسبی میباشد. استراحت مطلق برای افراد فعالتر و کسانی که شغلشان همراهی با ایستادن طولانی مدت دارد , عملی نمیباشد. ورزشهای جایگزین و پرهیز از فعالیت های سنگین , میزان کاهش درد و سطح همکاریِ بیمار را افزایش میدهد. در افرادی که درد بسیار شدید دارند , دوره ای از گچ گیری یا بیحرکتی توسط walker boot ممکن است نیاز شود.

استفاده از Walker Boot Immobilizator در مواردی که بیمار درد بسیار شدیدی دارد

 

ورزشکاران ممکن است به محض کاهش یافتن علائم بیماریشان به ورزش بازگردند اما آنها باید فعالیت هایی که باعث تشدید فاشیایتیس پلنتار میشود( مانند دویدن , راه رفتن و پریدن) را اصلاح کنند. این اصلاحات ممکن است به سادگیِ کاهش مقدار , تناوب و شدت فعالیت باشد.در مطالعه ای ثابت شده که  ورزشکاران در صورتی که به آنها اجازه ی انجام فعالیتهایی که بیماری را تشدید نمیکند داده شود , در جهت کاهش میزان فعالیتهایشان بیشتر تعامل میکنند.

 
 

  • درمان دارویی

  • NSAID
داروهای ضد التهاب به وفور برای درمان پلنتار فاشیایتیس مورد استفاده قرار میگیرند. البته اینکه آیا استفاده از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی(NSAID) در روند بهبودی مؤثر است و یا اینکه این عوامل با برای کاهش درد مفید هستند در حالی که پلنتار فاشیایتیس با انجام حرکات کششی و استراحت در حال درمان است , مورد بحث میباشد.
در یک مطالعه ۷۹% بیماران با NSAID به طور موفقیت آمیزی درمان شدند. کلید درمان با NSAID , تداوم استفاده , دوز دارویی مناسب در طی فاز حاد درمان میباشد. ریسک هایی مانند ایجاد بیماری های معدهای و روده ای , درد معده و آسیب کلیوی به اثبات رسیده است. در افراد مسن باید با احتیاط داده شود و در حاملگی استفاده نشود.

 

 

  • کورتیکواسترویید
کورتون میتواند هم خوراکی و هم تزریقی استفاده شود. کورتون های خوراکی مانند متیل پردنیزولون به صورت سیستمیک در بدن توزیع میشود و در فاز حاد بیماری میتواند در ترکیب با NSAID یا به عنوان جایگزین آن استفاده شود.
از سوی دیگر , تزریق کورتون یک ناحیه را درگیر میکند و متمروز شده است و به عنوان خط دوم درمانی , در صورتی که خط اول درمانی(شامل کشش , اصلاح کفش , فیزیوتراپی و استراحت) با شکست رو به رو شود استفاده میشود. چه تزریق کورتون موجب اصلاح التهابات مزمن طولانی مدت بشود یا نشود , با تزریق کورتون بسیاری از بیماران بهبود علائم فاز حاد را تجربه کردند.
مطالعات نشان دهنده ی میزان موفقیت ۷۰% به بالای تزریق کورتون در درمان بودند. مطالعه ی دیگری مشخص نموده که در مواردی که بیش از ۶ هفته از ظهور علائم پلنتار فاشیایتیس گذشته باشد , تزریق کورتون نتایج بهتری نسبت به استفاده از Shock Wave دارد.
از عوارض آن میتوان به آتروفی پوست , آتروفی چربی پاشنه , آتروفی بافت نرم , عفونت , خونریزی , عدم موفقیت و پارگی فاشیای پلنتار اشاره نمود.

 

تزریق کورتون به عنوان خط دوم درمانی برای فاشیایتیس پلنتار

 

  • سم بوتولینیوم تیپ A

یک مطالعه ی کوتاه مدت نشان داده که تزریق botulinum tixic type A تأثیراتی بر کاهش درد و بهبود کلی عملکرد دارد.

 

  • Autologous Blood and Plasma

تزریق خون اتولوگ به فاشیای پلنتار به نظر میرسد که موجب تحریک فرایند فاز حاد التهابی میشود که موجب فراهم آوردن فاکتورهایی که سبب تحریک فعالیت فیبروبلاست ها و رشد عروق و به دنبال آن شروع مجددِ فرآیند بهبودی میشود. این درمان در تعداد محدودی از مطالعات نشان داده شده که در بیماری هایِ مزمنِ التهابیِ تاندونی_عضله ای تأثیر داشته است.
شواهدی وجود دارد که پیشنهاد میکند که ممکن است platete_rich plasma در درمان فاشیایتیس پلنتارِ مزمن تأثیر داشته باشد. هم تزریق خون اتولوگ هم PRP به نظر میرسد که موجب کاهش علائم پلنتار فاشیایتیس گردد. این مطالعات نشان داده است که نتایج کوتاه مدت آنها مشابه با تزریق کورتون بوده است.

 

  • Extracorporeal Shock-Wave Therapy

ESWT به عنوان درمانی برای پلنتار فاشیایتیس پیشنهاد میشود. این روش درمانی , بافت را با امواج صوتی فشار قوی بمباران میکند که این مکانیسم موجب تحریک جریان خون برای بهره بردن از پاسخ ایمنی میشود , باعث وارد شدن آسیب دوباره به بافت میشود که موجب تحریک روند بهبودی میگردد , باعث خاموش شدن مسیرهای عصبی حس درد میشود.

 

ESWT بافت را با امواج صوتی فشار قوی بمباران میکند که این مکانیسم موجب تحریک جریان خون برای بهره بردن از پاسخ ایمنی میشود , باعث وارد شدن آسیب دوباره به بافت میشود که موجب تحریک روند بهبودی میگردد , باعث خاموش شدن مسیرهای عصبی حس درد میشود.

 

اگرچه به طور قطع اثبات نشده است که ESWT مؤثر باشد اما توسط سازمان غذا و داروی آمریکا(FDA) به عنوان درمانِ پلنتار فاشیایتیس و بیماری آرنج تنیس بازان(Tennis Elbow) ثبت شده است. ESWL غیر تهاجمی میباشد و تعداد کمی عارضه دارد و با مدت درمان مناسبی برای بیمارانی که از پلنتار فاشیایتیس مزمن رنج میبرند , همراهی دارد. در سال ۲۰۱۳ دو مطالعه ی فرا تحلیلی ثابت کردند که ESWT یک درمان ایمن و غیر تهاجمی برای درمان پلنتار فاشیایتیس میباشد. برخی دیگر از مطالعات نتایج مختلفی داشتند ولی پیشنهاد میکنند که در صورتی که دیگر روشهای غیر تهاجمی با شکست رو به رو شد از آن استفاده شود. اما تعداد بسیار زیادی از مطالعات نشان دهنده ی میزان موفقیت ۵۰% تا ۹۰% آن بودند.

 

توسط سازمان غذا و داروی آمریکا(FDA) به عنوان درمانِ پلنتار فاشیایتیس و بیماری آرنج تنیس بازان(Tennis Elbow) ثبت شده است.

یک مطالعه از تحریک الکتریکیِ فرکانسِ پایین برای کاهش دردِ ایمن و افزایش سطوح عملکردیِ بیماران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس استفاده کرد.
low-frequency electrical stimulation
مطالعه ی دیگری نشان داد که ESWT موجب بی حسی سریع و تأثیرات ضد التهابی و بازسازیِ طولانی مدت بافت میشود. مشاهده شده است که ESWT موجب افزایش خون رسانی به بافت و افزایش سطح نیتریک اکسید سلولهای اندوتلیال میشود. پس از درمان ۴ تا ۸ هفته ای مشخص شد که ESWT موجب تشکیل شدن عروق جدید در تاندون سگها شده است.
یک مطالعه ی دیگر پیشنهاد میکند که از  intracorporeal pneumatic shock treatment (IPST) ممکن است در بیمارانی که به صورت مزمن دچار فاشیایتیس پلنتار هستند و به درمانهای حمایتی پاسخ ندادند میتوان استفاده کرد. IPST ممکن است به عنوان خط درمانیِ قبل از عمل جراحی در صورتی که دستگاهِ ESWT در دسترس نباشد استفاده شود.

 

  • آتل شبانه

بیشتر افراد به طور طبیعی در حالتی میخوابند که پاها در وضعیت پلنتار فالکشن(حالتی که پنجه از ساق دور میشود) قرار میگیرد.

 

پوزیشن پلنتار فلکشن پاها در هنگام خواب که پاهای اکثر افراد به طور طبیعی در هنگام خواب در همین پوزیشن قرار دارد.

 

آتل شبانه با ایجاد کردن زاویه ی عمودی بین پا و ساق پا یک کششِ مداوم را برروی فاشیای پلنتار و تاندون آشیل ایجاد میکند. اعتقاد بر این است که اثر بخشیِ آتل شبانه به خاطر استراحت و ترمیمی است که در طی کششِ مداوم ایجاد میشود. علاوه بر آن , کشش مداوم در هنگام شب , از ایجاد شدن میکروتروما در محل اتصال فاشیای پلنتار و استخوان , در چند قدم اولِ پس از خوابیدن , جلوگیری میکند.

 

بستن آتل شبانه برای پلنتار فاشیایتیس , با ایجاد نمودن زاویه ی ۹۰ درجه بین پا و ساق , کششِ پاسیو را بر روی آشیل و فاشیای پلنتار ایجاد میکند و از طریق جلوگیری از پوزیشن پلنتار فلکشنِ پا در هنگام خواب , مانعِ کوتاه شدنِ فاشیای پلنتار میشود. این کششِ مداوم در هنگام خواب , از بروزِ پارگی های ریز درچند قدم اولِ پس از خواب جلوگیری میکند(همان گونه که گفته شد اکثر افرادی که مبتلا به فاشیایتیس پلنتار میباشند , از دردِ ایجاد شده در چند قدم اولِ راه رفتن , پس از یک دوره ی طولانیِ استراحت و خوابیدن شکایت میکنند)

 
 

تعداد زیادی از مطالعات مشخص نموده که درصد بالایی از افرادی که از آتل شبانه استفاده کردند , بیماری فاشیایتیس پلنتارشان بهبود پیدا کرده است. با توجه به مشکل بودن راضی کردن بیماران برای بستن آتل شبانه , یک مطالعه ی گذشته نگر نشان داده است که در ۹۰% از بیماران , آتل شبانه سبب فراهم آوردن راحتی شده و از بستن آن رضایت داشتند. برخی از مطالعات نیز پیشنهاد نموده است که بستن آتل شبانه در افرادی که بیش از ۱۲ ماه علائم فاشیایتیس پلنتار را داشتند , تأثیر بسزایی داشته است.

 

باید به این موضوع اشاره کرد که تجویزِ آتلِ شبانه توسط پزشک به بیمار مورد قبولِ اکثر بیماران نمیباشد و به تبع آن همکاریِ بیماران در جهت استفاده از آن را در اکثر موارد به دنبال نخواهد داشت. در نهایت این پزشک است که با توجه به تجربه ی شخصیِ درمانی خود در صورت نیاز تشخیص میدهد که آیا نیاز به تجویز آتل شبانه هست یا خیر.

 

  • اصلاح کفش و استفاده از کفی کفشِ مخصوص

در مورد کفش مناسب در قسمت های بالاتر توضیحاتی ارائه گردید.
در یک مطالعه , ۱۴% از بیماران , اصلاح کفش و استفاده از کفش مناسب را یکی از بهترین درمانها میدانند.
کفی کفشِ مخصوص فاشیایتیس پلنتار را میتوان در تمامی کفشها استفاده نمود. استفاده از کفی کفش , چه آماده باشد و چه مخصوص فرد ساخته شود , به یک اندازه در درمان فاشیایتیس پلنتار مؤثر میباشند. اما یک تحقیق ثابت کرده است که کفیهای کفش از پیش ساخته شده از جنس ethylene vinyl acetate (EVA) از کفی های کفش سفارشیِ مختص به هر فرد برای استفاده در پلنتار فاشیایتیس های غیر پیچیده مؤثر تر هستند.

 

مراحل ساخت کفی کفش سفارشی بر اساس مشخصه های پای هر فرد.

 
 
از دیگر روشهایی که در جهت اسکن کف پا برای ساخت کفی کفش سفارشی استفاده میشود.

 
 
روش متا اسکن , یکی از روشهایی است که از طریق قرار گیری فرد بر روی صفحه ای که دارای گیرنده های فشاری میباشد و انتقال داده ها به سیستم , میتوان کفی کفش مناسب برای فرد را ساخت.

 
کفی پاشنه ی پیش ساخته برای فاشیایتیس پلنتار

 
کفی کفش کاملِ پیش ساخته برای فاشیایتیس پلنتار

 

کفی پاشنه با جذب فشار وارده به پاشنه و کفی کامل با حمایت و support از ساختارهای کف پا , برای درمان حمایتیِ فاشیایتیس پلنتار استفاده میشوند.
یک مطالعه ی سیستماتیک متا آنالیز که توسط Whittaker et al که شامل ۱۹ آزمایش (۱۶۶۰ شرکت کننده) است , گزارش داد که در میان مدت(۷تا۱۲ هفته) , کفی کفش تأثیر متوسطی بر روی کاهش درد فاشیایتیس پلنتار دارد , در کوتاه مدت(۰تا۶ هفته) و بلند مدت(۱۳تا۵۲ هفته) , کفی کفش تأثیر کمی بر روی درد فاشیایتیس پلنتار و بهبود عملکرد دارد.
بیمارانی که گودیِ کفِ پایِ کمی دارند , در هنگام دویدن و راه رفتن , دچار فشار بیشتری بر روی فاشیای پلنتارشان میشوند و تواناییِ کمتری در جذب فشارهایی که به پا در اثر ضربه , هنگام راه رفتن وارد میشود , دارند. روش های مکانیکی برای اصلاح صافی کف پا شامل , باند پیچیِ گودی کف پا (Arch taping) , کفی های کفش Arch support , و کفی های کفش سفارشی مخصوص فرد با اسکن کف پا میباشد. مطالعات مشخص کردند که این درمان های حمایتی , سود دهیِ قابل توجهی برای این بیماران داشته است.
Low_dye Strapping با باندهای ورزشی (عکس پایین) هم به عنوان درمان و هم به عنوان اینکه مشخص شود که آیا هزینه کردن برای کفی کفش و Arch support برای بیمار سودی دارد یا نه انجام میشود. در موارد حادِ پلنتار فاشیایتیس نسبت سود_هزینه برای باند پیچیِ Low_dye strapping , و برای موارد مزمن نسبت سود_هزینه برای کفی کفش بیشتر است.

در این عکس Low_dye Strapping را مشاهده میکنید.
کفی کفش , کفی پاشنه , کفش طبی و باند پیچی همه شیوه های درمانی حمایتی هستند که توسط پزشک بر اساس تجربه ی درمانی وی تجویز خواهد شد.

 

یک مطالعه ی متا آنالیز(فراتحلیل) مشخص نمود که Kinesio Taping نسبت به تکنیک استانداردِ باند پیچی مزیت بیشتری ندارد.

Kinesio Taping

 
 

  • فیزیوتراپی

سطح بالاتری از درمان , فیزیوتراپی میباشد. فیزیوتراپی جهت کاهش طولانی مدتِ درد کمک میکند. مخصوصا در مواردی که خود بیمار قادر نباشد به تنهایی به این هدف برسد اهمیت فراوانی دارد. از مودالیته های مختلفی برای کاهش درد بیماران مبتلا به پلنتار فاشیایتیس استفاده میشود , علاوه بر آنها برنامه های کششی و تقویت کننده ی عضلاتی که توسط فیزیو تراپیست به بیمار داده میشود نیز بسیار کاربردی میباشد.

 

Contrast Bath

 
 
Ultrasound treatment

 

انتخاب روشهای استفاده شده برای درمان پلنتار فاشیایتیس بر اساس تجربه ی فیزیوتراپیست و پزشک در طول مدت فعالیت درمانیشان میباشد.

 

  • برنامه های کششی

برنامه ی فیزیوتراپی در آغاز , به کشش بر روی پا و ماهیچه های ساق پا تأکید میکند. یک تحقیق مشخص کرد که ۸۳% از ورزشهای کششی به کاهش درد توفیق یافتند. در مطالعه ای دیگر مشخص گردید که کشش بر روی تاندون آشیل یک مؤلفه ی کلیدی برای درمان دردِ پاشنه میباشد.
کشش با استفاده از دیوار(کششِ استفاده شده توسط دوندگان) با حالتی که زانوها یکی خم باشند و یکی راست باشند , کشش با استفاده از پله و کشش با استفاده از حوله به طور رایجی استفاده میشوند.

Wall stretching (the runner’s stretch)

 

برای انجام کشش با استفاده از دیوار , بیمار یک متر از دیوار فاصله میگیرد و دستهایش را بر روی دیوار میگذارد. در حالتی که انگشتان پایش سمت دیوار باشد و پاشنه های پایش روی زمین باشد , بیمار با دستانش به دیوار تکیه میدهد(عکس بالا) و به مدت ۳۰ تا ۴۰ ثانیه در این وضعیت میماند.

stair stretching

 
towel stretching

 
 

انجام تمرینهای کششی که به طور اختصاصی فاشیای پلنتار را مورد هدف قرار میدهند(عکس پایین)از اهمیت بسیاری برخوردارند. یک آزمایش بالینیِ سطح ۲ که توسط DiGiovanni et al انجام شد که تأثیر دورسیفلکشنِ انگشتان پا(بالا بردن انگشتان پا)که به صورت پاسیو و غیر فعال(با دست) انجام شود به طوریکه همزمان تاندون آشیل تحت کشش باشد(تصویر پایین) را مورد بررسی قرار داد. طی این بررسی مشخص شد که انجام این حرکت , تأثیر تمرینات کششیِ سنتی را افزایش میدهد و به تبع آن باعث کاهش علائم بیماری میشود.

 

Plantar fascia stretching exercise
تمرین کششی که به طور اختصاصی فاشیای پلنتار را هدف قرار میدهد.
۱_ روی صندلی بنشینید و پای آسیب دیده ی خود را بر روی پای دیگرتان قرار دهید سپس آرنج خود را روی ساق پای آسیب دیده بگذارید.
۲_ با استفاده از دستی که هم سمت با پای آسیب دیدتان میباشد , انگشتان پایتان را به سمت ساق پای خود به عقب بکشید.
۳_ برای اطمینان از اینکه این تمرینِ کششی را به طور صحیحی انجام میدهید , با انگشت شست دست دیگر خود , گودیِ کف پایتان را مالش دهید , در این حالت گودیِ کف پای شما باید سفت باشد.
۴_ به مدت ۱۰ ثانیه در این وضعیت بمانید. ۱۰ بار این کار را تکرار کنید. این ۱ دوره تمرین کششی به حساب می آید. حداقل ۳ مرتبه در روز باید این دوره تمرین را تکرار کنید. سعی کنید قبل از اینکه پس از خواب یا استراحت طولانی مدت , قدم بردارید , این تمرین های کششی را انجام دهید.

 

  • تقویت عضلات

ثابت شده است که تقویت عضلات اصلیِ کف پا سودمند میباشد. ورزشهای تقویت کننده ی عضلات کف پا شامل , پیچاندن حوله با انگشتان پا , برداشتن تیله یا سکه با انگشتان پا و ضربه زدن با شست پا میباشد.
برای انجام تمرین پیچاندن حوله با انگشتان پا , بیمار حوله ای را بر روی یک سطح صاف پهن میکند , سپس کف پای خود را روی حوله قرار میدهد. سپس با استفاده از انگشتان پا, در حالی که پاشنه ی پایش روی سطح زمین است , حوله را به سمت بدن خود میکشد و آن را میپیچاند(تصویر پایین). در صورتی که توانایی بیمار در انجام این تمرین افزایش پیدا کرد , برای مشکل تر کردن این تمرین میتوان روی یک انتهای حوله وزن گذاری نمود.

 

Towel curl
برای انجام تمرین پیچاندن حوله با انگشتان پا , بیمار حوله ای را بر روی یک سطح صاف پهن میکند , سپس کف پای خود را روی حوله قرار میدهد. سپس با استفاده از انگشتان پا, در حالی که پاشنه ی پایش روی سطح زمین است , حوله را به سمت بدن خود میکشد و آن را میپیچاند(تصویر پایین). در صورتی که توانایی بیمار در انجام این تمرین افزایش پیدا کرد , برای مشکل تر کردن این تمرین میتوان روی یک انتهای حوله وزن گذاری نمود.

 
Towel Curl

برای برداشتن تیله یا سکه با انگشتان پا , بیمار چند تیله را روی زمین کنار کاسه ای قرار میدهد , آنها را با استفاده از انگشتان پا بر میدارد , و در حالی که هنوز پاشنه ی پایش روی زمین باشد آنها را داخل کاسه میاندازد. برای سخت تر کردن این تمرین میتوان از سکه به جای تیله استفاده نمود.

برای برداشتن تیله یا سکه با انگشتان پا , بیمار چند تیله را روی زمین کنار کاسه ای قرار میدهد , آنها را با استفاده از انگشتان پا بر میدارد , و در حالی که هنوز پاشنه ی پایش روی زمین باشد آنها را داخل کاسه میاندازد. برای سخت تر کردن این تمرین میتوان از سکه به جای تیله استفاده نمود.

 

برای انجام تمرین ضربه با انگشت شست , بیمار باید تمام انگشتان پایش را از روی زمین بلند کند , و در حالی که پاشنه ی پایش روی زمین باشد و ۴ انگشت دیگرش در هوا باشد , با انگشت شست خود چندین مرتبه به زمین ضربه بزند(عکس پایین). سپس انگشتان را عوض میکند به طوری که انگشت شستش در هوا باشد و با چهار انگشت دیگرش به زمین ضربه بزند.

 

برای انجام تمرین ضربه با انگشت شست , بیمار باید تمام انگشتان پایش را از روی زمین بلند کند , و در حالی که پاشنه ی پایش روی زمین باشد و ۴ انگشت دیگرش در هوا باشد , با انگشت شست خود چندین مرتبه به زمین ضربه بزند(عکس پایین). سپس انگشتان را عوض میکند به طوری که انگشت شستش در هوا باشد و با چهار انگشت دیگرش به زمین ضربه بزند.

 
 

Maintenance

برای به حداقل رساندن احتمال بازگشت فاشیایتیس پلنتار , این تمرینات باید حداقل ۲تا۳ دوره در هفته تکرار شود.

 
 

عمل جراحی فاشیوتومی

در ۵ تا ۱۰ درصد از موارد ممکن است برای درمان فاشیایتیس پلنتار نیاز به عمل جراحی باشد که در افرادی که با ۶ تا ۱۲ ماه درمان محتاطانه به نتیجه نرسیدند انجام میشود. آزاد سازیِ فاشیای پلنتار نقطه اتکای عمل جراحی میباشد. در کل , عمل جراحی در ۷۰% تا ۹۰% مواردی که با درمان حمایتی بهبود نیافتند , موفقیت آمیز است.

 

پیشگیری

آموزش , مهمترین روش پیشگیری میباشد. ورزشکارانی که سابقه ی پلنتار فاشیایتیس را دارند میبایست که قبل از فعالیت ورزشی به اندازه کافی گرم کنند(warm up) و پس از ورزش نیز سرد کنند(Cold down). بیماران نیازمند کاهش موقتی دویدنشان هستند.
افرادی که ورزش میکنند باید کفش مناسب برای دویدن انتخواب کنند و بعد از هر ۴۰۰ تا ۸۰۰ کیلومتر از کفش جدید استفاده کنند. استفاده از کفی کفش مناسب نیز کمک کننده میباشد. در صورتی که پلنتار فاشیایتیس ناشی از شغل باشد , با انتخاب کفش مخصوص کار مناسب و بهبود محیط کار میتوان از عود مجدد بیماری جلوگیری نمود.

 

در انتها میتوانید این ۲ فیلم آموزشی را در مورد پلنتار فاشیایتیس مشاهده فرمایید.

فیلم اول

فیلم دوم

 

Refrences

۱٫ Riddle DL, Schappert SM. Volume of ambulatory care visits and patterns of care for patients diagnosed with plantar fasciitis: a national study of medical doctors. Foot Ankle Int. 2004 May. 25(5):303-10. [Medline].
۲٫ Tong KB, Furia J. Economic burden of plantar fasciitis treatment in the United States. Am J Orthop (Belle Mead NJ). 2010 May. 39(5):227-31. [Medline].
۳٫ Singh D, Angel J, Bentley G, Trevino SG. Fortnightly review. Plantar fasciitis. BMJ. 1997 Jul 19. 315(7101):172-5. [Medline]. [Full Text].
۴٫ Lennard TA. Fundamentals of procedural care. Lennard TA, ed. Physiatric Procedures in Clinical Practic. Philadelphia: Hanley & Belfus; 1995. 1-13.
۵٫ Williams PL, Warwick R. Myology. Gray’s Anatomy. Philadelphia: WB Saunders; 1980. 36: 612-613.
۶٫ HICKS JH. The mechanics of the foot. II. The plantar aponeurosis and the arch. J Anat. 1954 Jan. 88(1):25-30. [Medline]. [Full Text].
۷٫ Young CC, Rutherford DS, Niedfeldt MW. Treatment of plantar fasciitis. Am Fam Physician. 2001 Feb 1. 63(3):467-74, 477-8. [Medline]. [Full Text].
۸٫ Boberg J, Dauphinee D. Plantar Heel. Banks AM, Downey D, Martin S, Miller. McGlamry’s Comprehensive Textbook of Foot and Ankle Surgery. 3. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2001. 1: 471.
۹٫ Woelffer KE, Figura MA, Sandberg NS, Snyder NS. Five-year follow-up results of instep plantar fasciotomy for chronic heel pain. J Foot Ankle Surg. 2000 Jul-Aug. 39(4):218-23. [Medline].
۱۰٫ Sammarco GJ, Helfrey RB. Surgical treatment of recalcitrant plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 1996 Sep. 17(9):520-6. [Medline].
۱۱٫ Khan KM, Cook JL, Kannus P, Maffulli N, Bonar SF. Time to abandon the “tendinitis” myth. BMJ. 2002 Mar 16. 324(7338):626-7. [Medline]. [Full Text].
۱۲٫ Khan KM, Cook JL, Bonar F, Harcourt P, Astrom M. Histopathology of common tendinopathies. Update and implications for clinical management. Sports Med. 1999 Jun. 27(6):393-408. [Medline].
۱۳٫ Alfredson H, Lorentzon R. Chronic Achilles tendinosis: recommendations for treatment and prevention. Sports Med. 2000 Feb. 29(2):135-46. [Medline].
۱۴٫ Chen H, Ho HM, Ying M, Fu SN. Association between plantar fascia vascularity and morphology and foot dysfunction in individuals with chronic plantar fasciitis. J Orthop Sports Phys Ther. 2013 Oct. 43(10):727-34. [Medline].
۱۵٫ Tasto JP. The Use of Bipolar Radiofrequency Microtenotomy in the Treatment of Chronic Tendinosis of the Foot and Ankle. J Tech Foot Ankle Surg. 2006. 5(2):110-116.
۱۶٫ Cavanagh PR, Lafortune MA. Ground reaction forces in distance running. J Biomech. 1980. 13(5):397-406. [Medline].
۱۷٫ Riddle DL, Pulisic M, Pidcoe P, Johnson RE. Risk factors for Plantar fasciitis: a matched case-control study. J Bone Joint Surg Am. 2003 May. 85-A(5):872-7. [Medline].
۱۸٫ Werner RA, Gell N, Hartigan A, Wiggerman N, Keyserling WM. Risk factors for plantar fasciitis among assembly plant workers. PM R. 2010 Feb. 2(2):110-6; quiz 1 p following 167. [Medline].
۱۹٫ Reid DC. Running: injury patterns and prevention. Sports Injury Assessment and Rehabilitation. New York, NY: Churchill Livingstone; 1992. 1131-58.
۲۰٫ Pohl MB, Hamill J, Davis IS. Biomechanical and anatomic factors associated with a history of plantar fasciitis in female runners. Clin J Sport Med. 2009 Sep. 19(5):372-6. [Medline].
۲۱٫ Bolívar YA, Munuera PV, Padillo JP. Relationship between tightness of the posterior muscles of the lower limb and plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 2013 Jan. 34(1):42-8. [Medline].
۲۲٫ Moseley JB Jr, Chimenti BT. Foot and ankle injuries in the professional athlete. Baxter DE, ed. The Foot and Ankle in Sport. St. Louis, Mo: Mosby-Year Book; 1995. 321-8.
۲۳٫ Wolgin M, Cook C, Graham C, Mauldin D. Conservative treatment of plantar heel pain: long-term follow-up. Foot Ankle Int. 1994 Mar. 15(3):97-102. [Medline].
۲۴٫ Martin RL, Irrgang JJ, Conti SF. Outcome study of subjects with insertional plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 1998 Dec. 19(12):803-11. [Medline].
۲۵٫ The diagnosis and treatment of heel pain. J Foot Ankle Surg. 2001 Sep-Oct. 40(5):329-40. [Medline].
۲۶٫ Bolivar YA, Munuera PV, Padillo JP. Relationship between tightness of the posterior muscles of the lower limb and plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 2013 Jan. 34(1):42-8. [Medline].
۲۷٫ De Garceau D, Dean D, Requejo SM, Thordarson DB. The association between diagnosis of plantar fasciitis and Windlass test results. Foot Ankle Int. 2003 Mar. 24(3):251-5. [Medline].
۲۸٫ Acevedo JI, Beskin JL. Complications of plantar fascia rupture associated with corticosteroid injection. Foot Ankle Int. 1998 Feb. 19(2):91-7. [Medline].
۲۹٫ Sellman JR. Plantar fascia rupture associated with corticosteroid injection. Foot Ankle Int. 1994 Jul. 15(7):376-81. [Medline].
۳۰٫ McMillan AM, Landorf KB, Barrett JT, Menz HB, Bird AR. Diagnostic imaging for chronic plantar heel pain: a systematic review and meta-analysis. J Foot Ankle Res. 2009 Nov 13. 2:32. [Medline]. [Full Text].
۳۱٫ Mahowald S, Legge BS, Grady JF. The correlation between plantar fascia thickness and symptoms of plantar fasciitis. J Am Podiatr Med Assoc. 2011 Sep. 101(5):385-9. [Medline].
۳۲٫ DiMarcangelo MT, Yu TC. Diagnostic imaging of heel pain and plantar fasciitis. Clin Podiatr Med Surg. 1997 Apr. 14(2):281-301. [Medline].
۳۳٫ Barrett SL, Day SV, Pignetti TT, Egly BR. Endoscopic heel anatomy: analysis of 200 fresh frozen specimens. J Foot Ankle Surg. 1995 Jan-Feb. 34(1):51-6. [Medline].
۳۴٫ Fleischer AE, Albright RH, Crews RT, Kelil T, Wrobel JS. Prognostic Value of Diagnostic Sonography in Patients With Plantar Fasciitis. J Ultrasound Med. 2015 Oct. 34 (10):1729-35. [Medline].
۳۵٫ Furey JG. Plantar fasciitis. The painful heel syndrome. J Bone Joint Surg Am. 1975 Jul. 57(5)
۳۶٫ Gill LH, Kiebzak GM. Outcome of nonsurgical treatment for plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 1996 Sep. 17(9):527-32. [Medline].
۳۷٫ Davis PF, Severud E, Baxter DE. Painful heel syndrome: results of nonoperative treatment. Foot Ankle Int. 1994 Oct. 15(10):531-5. [Medline].
۳۸٫ McPoil TG, Martin RL, Cornwall MW, Wukich DK, Irrgang JJ, Godges JJ. Heel pain–plantar fasciitis: clinical practice guildelines linked to the international classification of function, disability, and health from the orthopaedic section of the American Physical Therapy Association. J Orthop Sports Phys Ther. 2008 Apr. 38(4):A1-A18. [Medline].
۳۹٫ Wrobel JS, Fleischer AE, Matzkin-Bridger J, Fascione J, Crews R, Bruning N, et al. Physical examination variables predict response to conservative treatment of non-chronic plantar fasciitis: Secondary analysis of a randomized placebo controlled footwear study. PM R. 2015 Sep 23. [Medline].
۴۰٫ Quillen WS, Magee DJ, Zachazewski JE. The process of athletic injury and rehabilitation. Athletic Injuries and Rehabilitation. Philadelphia, Pa: WB Saunders Co; 1996. 3-8.
۴۱٫ Stanley KL, Weaver JE. Pharmacologic management of pain and inflammation in athletes. Clin Sports Med. 1998 Apr. 17(2):375-92. [Medline].
۴۲٫ McCarthy D. Nonsteroidal anti-inflammatory drug-related gastrointestinal toxicity: definitions and epidemiology. Am J Med. 1998 Nov 2. 105(5A):3S-9S. [Medline].
۴۳٫ Theodore GH, Buch M, Amendola A, et al. Extracorporeal shock wave therapy for the treatment of plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 2004 May. 25(5):290-7. [Medline].
۴۴٫ Mehra A, Zaman T, Jenkin AI. The use of a mobile lithotripter in the treatment of tennis elbow and plantar fasciitis. Surgeon. 2003 Oct. 1(5):290-2. [Medline].
۴۵٫ Crawford F, Atkins D, Young P, Edwards J. Steroid injection for heel pain: evidence of short-term effectiveness. A randomized controlled trial. Rheumatology (Oxford). 1999 Oct. 38(10):974-7. [Medline].
۴۶٫ Pfenninger JL. Joint and soft tissue aspiration and injection. Pfenninger JL, Fowler GC, eds. Procedures for Primary Care Physicians. St. Louis, Mo: Mosby-Year Book; 1994. 1036-54.
۴۷٫ Yucel I, Yazici B, Degirmenci E, Erdogmus B, Dogan S. Comparison of ultrasound-, palpation-, and scintigraphy-guided steroid injections in the treatment of plantar fasciitis. Arch Orthop Trauma Surg. 2009 May. 129(5):695-701. [Medline].
۴۸٫ McMillan AM, Landorf KB, Gilheany MF, Bird AR, Morrow AD, Menz HB. Ultrasound guided corticosteroid injection for plantar fasciitis: randomised controlled trial. BMJ. 2012 May 22. 344:e3260. [Medline].
۴۹٫ Chen CM, Chen JS, Tsai WC, Hsu HC, Chen KH, Lin CH. Effectiveness of device-assisted ultrasound-guided steroid injection for treating plantar fasciitis. Am J Phys Med Rehabil. 2013 Jul. 92(7):597-605. [Medline].
۵۰٫ Ball EM, McKeeman HM, Patterson C, Burns J, Yau WH, Moore OA, et al. Steroid injection for inferior heel pain: a randomised controlled trial. Ann Rheum Dis. 2013 Jun. 72(6):996-1002. [Medline].
۵۱٫ Ball EM, McKeeman HM, Patterson C, et al. Steroid injection for inferior heel pain: a randomised controlled trial. Ann Rheum Dis. 2013 Jun. 72(6):996-1002. [Medline].
۵۲٫ Kane D, Greaney T, Bresnihan B, Gibney R, FitzGerald O. Ultrasound guided injection of recalcitrant plantar fasciitis. Ann Rheum Dis. 1998 Jun. 57(6):383-4. [Medline]. [Full Text].
۵۳٫ Porter MD, Shadbolt B. Intralesional corticosteroid injection versus extracorporeal shock wave therapy for plantar fasciopathy. Clin J Sport Med. 2005 May. 15(3):119-24. [Medline].
۵۴٫ Govindarajan R, Bakalova T, Doss NW, Splain SH, Michael R, Abadir AR. Posterior tibial nerve block in the therapeutic management of painful calcaneal spur (plantar fasciitis): a preliminary experience. Can J Anaesth. 2003 Oct. 50(8):862-3. [Medline]. [Full Text].
۵۵٫ Tsai WC, Wang CL, Tang FT, et al. Treatment of proximal plantar fasciitis with ultrasound-guided steroid injection. Arch Phys Med Rehabil. 2000 Oct. 81(10):1416-21. [Medline].
۵۶٫ Babcock MS, Foster L, Pasquina P, Jabbari B. Treatment of pain attributed to plantar fasciitis with botulinum toxin a: a short-term, randomized, placebo-controlled, double-blind study. Am J Phys Med Rehabil. 2005 Sep. 84(9):649-54. [Medline].
۵۷٫ Huang YC, Wei SH, Wang HK, Lieu FK. Ultrasonographic guided botulinum toxin type A treatment for plantar fasciitis: an outcome-based investigation for treating pain and gait changes. J Rehabil Med. 2010 Feb. 42(2):136-40. [Medline].
۵۸٫ Elizondo-Rodriguez J, Araujo-Lopez Y, Moreno-Gonzalez JA, Cardenas-Estrada E, Mendoza-Lemus O, Acosta-Olivo C. A comparison of botulinum toxin a and intralesional steroids for the treatment of plantar fasciitis: a randomized, double-blinded study. Foot Ankle Int. 2013 Jan. 34(1):8-14. [Medline].
۵۹٫ Martin RP. Autologous blood injection for plantar fasciitis: a retrospective study. Paper presented at: Annual meeting of the American Medical Society for Sports Medicine; April 16-20, 2005; Austin, Texas. Clin J Sport Med. 2005 Sept. 15:387-8.
۶۰٫ Kiter E, Celikbas E, Akkaya S, Demirkan F, Kiliç BA. Comparison of injection modalities in the treatment of plantar heel pain: a randomized controlled trial. J Am Podiatr Med Assoc. 2006 Jul-Aug. 96(4):293-6. [Medline].
۶۱٫ Lee TG, Ahmad TS. Intralesional autologous blood injection compared to corticosteroid injection for treatment of chronic plantar fasciitis. A prospective, randomized, controlled trial. Foot Ankle Int. 2007 Sep. 28(9):984-90. [Medline].
۶۲٫ Kraushaar BS, Nirschl RP. Tendinosis of the elbow (tennis elbow). Clinical features and findings of histological, immunohistochemical, and electron microscopy studies. J Bone Joint Surg Am. 1999 Feb. 81(2):259-78. [Medline].
۶۳٫ Kumar V, Millar T, Murphy PN, Clough T. The treatment of intractable plantar fasciitis with platelet-rich plasma injection. Foot (Edinb). 2013 Jun-Sep. 23(2-3):74-7. [Medline].
۶۴٫ van Egmond JC, Breugem SJ, Driessen M, Bruijn DJ. Platelet-Rich-Plasma injection seems to be effective in treatment of plantar fasciitis: a case series. Acta Orthop Belgica. 2015 Jun. 81:315-20. [Medline].
۶۵٫ Lee TG, Ahmad TS. Intralesional autologous blood injection compared to corticosteroid injection for treatment of chronic plantar fasciitis. A prospective, randomized, controlled trial. Foot Ankle Int. 2007 Sep. 28(9):984-90. [Medline].
۶۶٫ Kiter E, Celikbas E, Akkaya S, Demirkan F, Kiliç BA. Comparison of injection modalities in the treatment of plantar heel pain: a randomized controlled trial. J Am Podiatr Med Assoc. 2006 Jul-Aug. 96(4):293-6. [Medline].
۶۷٫ Mahindra P, Yamin M, Selhi HS, Singla S, Soni A. Chronic Plantar Fasciitis: Effect of Platelet-Rich Plasma, Corticosteroid, and Placebo. Orthopedics. 2016 Mar-Apr. 39 (2):e285-9. [Medline].
۶۸٫ Hanselman AE, Tidwell JE, Santrock RD. Cryopreserved human amniotic membrane injection for plantar fasciitis: a randomized, controlled, double-blind pilot study. Foot Ankle Int. 2015 Feb. 36:151-8. [Medline].
۶۸٫ Hanselman AE, Tidwell JE, Santrock RD. Cryopreserved human amniotic membrane injection for plantar fasciitis: a randomized, controlled, double-blind pilot study. Foot Ankle Int. 2015 Feb. 36:151-8. [Medline].
۶۹٫ Aqil A, Siddiqui MR, Solan M, Redfern DJ, Gulati V, Cobb JP. Extracorporeal shock wave therapy is effective in treating chronic plantar fasciitis: a meta-analysis of RCTs. Clin Orthop Relat Res. 2013 Nov. 471(11):3645-52. [Medline]. [Full Text].
۷۰٫ Dizon JN, Gonzalez-Suarez C, Zamora MT, Gambito ED. Effectiveness of extracorporeal shock wave therapy in chronic plantar fasciitis: a meta-analysis. Am J Phys Med Rehabil. 2013 Jul. 92(7):606-20. [Medline].
۷۱٫ Rompe JD, Decking J, Schoellner C, Nafe B. Shock wave application for chronic plantar fasciitis in running athletes. A prospective, randomized, placebo-controlled trial. Am J Sports Med. 2003 Mar-Apr. 31(2):268-75. [Medline].
۷۲٫ Hyer CF, Vancourt R, Block A. Evaluation of ultrasound-guided extracorporeal shock wave therapy (ESWT) in the treatment of chronic plantar fasciitis. J Foot Ankle Surg. 2005 Mar-Apr. 44(2):137-43. [Medline].
۷۳٫ Alvarez R., Cross, G.L., Levitt, R., Gould, et al. Chronic proximal Plantar Fasciitis Treatment Results with the Ossatron ESW System. FDA Investigational Study P990086, approval 10-12-2000. [Full Text].
۷۴٫ Chuckpaiwong B, Berkson EM, Theodore GH. Extracorporeal shock wave for chronic proximal plantar fasciitis: 225 patients with results and outcome predictors. J Foot Ankle Surg. 2009 Mar-Apr. 48(2):148-55. [Medline].
۷۵٫ Gollwitzer H, Saxena A, DiDomenico LA, Galli L, Bouche RT, Caminear DS, et al. Clinically relevant effectiveness of focused extracorporeal shock wave therapy in the treatment of chronic plantar fasciitis: a randomized, controlled multicenter study. J Bone Joint Surg – Am. 2015 May. 97:701-8. [Medline].
۷۶٫ Ogden JA, Cross GL, Williams SS. Bilateral chronic proximal plantar fasciopathy: treatment with electrohydraulic orthotripsy. Foot Ankle Int. 2004 May. 25(5):298-302. [Medline].
۷۷٫ Ogden JA, Alvarez RG, Levitt RL, Johnson JE, Marlow ME. Electrohydraulic high-energy shock-wave treatment for chronic plantar fasciitis. J Bone Joint Surg Am. 2004 Oct. 86-A(10):2216-28. [Medline].
۷۸٫ Speed CA, Nichols D, Wies J, et al. Extracorporeal shock wave therapy for plantar fasciitis. A double blind randomised controlled trial. J Orthop Res. 2003 Sep. 21(5):937-40. [Medline].
۷۹٫ Hammer DS, Adam F, Kreutz A, Kohn D, Seil R. Extracorporeal shock wave therapy (ESWT) in patients with chronic proximal plantar fasciitis: a 2-year follow-up. Foot Ankle Int. 2003 Nov. 24(11):823-8. [Medline].
۸۰٫ Stratton M, McPoil TG, Cornwall MW, Patrick K. Use of low-frequency electrical stimulation for the treatment of plantar fasciitis. J Am Podiatr Med Assoc. 2009 Nov-Dec. 99(6):481-8. [Medline].
۸۱٫ Ibrahim MI, Donatelli RA, Schmitz C, Hellman MA, Buxbaum F. Chronic plantar fasciitis treated with two sessions of radial extracorporeal shock wave therapy. Foot Ankle Int. 2010 May. 31(5):391-7. [Medline].
۸۲٫ Mariotto S, de Prati AC, Cavalieri E, Amelio E, Marlinghaus E, Suzuki H. Extracorporeal shock wave therapy in inflammatory diseases: molecular mechanism that triggers anti-inflammatory action. Curr Med Chem. 2009. 16(19):2366-2372.
۸۳٫ Lohrer H, Nauck T, Dorn-Lange NV, Schöll J, Vester JC. Comparison of radial versus focused extracorporeal shock waves in plantar fasciitis using functional measures. Foot Ankle Int. 2010 Jan. 31(1):1-9. [Medline].
۸۴٫ Greve JM, Grecco MV, Santos-Silva PR. Comparison of radial shockwaves and conventional physiotherapy for treating plantar fasciitis. Clinics (Sao Paulo). 2009. 64(2):97-103. [Medline]. [Full Text].
۸۵٫ Zhiyun L, Tao J, Zengwu S. Meta-analysis of high-energy extracorporeal shock wave therapy in recalcitrant plantar fasciitis. Swiss Med Wkly. 2013 Jul 7. 143:w13825. [Medline].
۸۶٫ Aqil A, Siddiqui MR, Solan M, Redfern DJ, Gulati V, Cobb JP. Extracorporeal shock wave therapy is effective in treating chronic plantar fasciitis: a meta-analysis of RCTs. Clin Orthop Relat Res. 2013 Nov. 471(11):3645-52. [Medline]. [Full Text].
۸۷٫ Dizon JN, Gonzalez-Suarez C, Zamora MT, Gambito ED. Effectiveness of extracorporeal shock wave therapy in chronic plantar fasciitis: a meta-analysis. Am J Phys Med Rehabil. 2013 Jul. 92(7):606-20. [Medline].
۸۸٫ Dogramaci Y, Kalaci A, Emir A, Yanat AN, Gökçe A. Intracorporeal pneumatic shock application for the treatment of chronic plantar fasciitis: a randomized, double blind prospective clinical trial. Arch Orthop Trauma Surg. Aug 2009.
۸۹٫ Martin JE, Hosch JC, Goforth WP, Murff RT, Lynch DM, Odom RD. Mechanical treatment of plantar fasciitis. A prospective study. J Am Podiatr Med Assoc. 2001 Feb. 91(2):55-62. [Medline].
۹۰٫ Batt ME, Tanji JL, Skattum N. Plantar fasciitis: a prospective randomized clinical trial of the tension night splint. Clin J Sport Med. 1996 Jul. 6(3):158-62. [Medline].
۹۱٫ Wapner KL, Sharkey PF. The use of night splints for treatment of recalcitrant plantar fasciitis. Foot Ankle. 1991 Dec. 12(3):135-7. [Medline].
۹۲٫ Powell M, Post WR, Keener J, Wearden S. Effective treatment of chronic plantar fasciitis with dorsiflexion night splints: a crossover prospective randomized outcome study. Foot Ankle Int. 1998 Jan. 19(1):10-8. [Medline].
۹۳٫ Mizel MS, Marymont JV, Trepman E. Treatment of plantar fasciitis with a night splint and shoe modification consisting of a steel shank and anterior rocker bottom. Foot Ankle Int. 1996 Dec. 17(12):732-5. [Medline].
۹۴٫ Berlet GC, Anderson RB, Davis H, Kiebzak GM. A prospective trial of night splinting in the treatment of recalcitrant plantar fasciitis: the Ankle Dorsiflexion Dynasplint. Orthopedics. 2002 Nov. 25(11):1273-5. [Medline].
۹۵٫ Probe RA, Baca M, Adams R, Preece C. Night splint treatment for plantar fasciitis. A prospective randomized study. Clin Orthop Relat Res. 1999 Nov. 190-5. [Medline].
۹۶٫ Landorf KB, Keenan AM, Herbert RD. Effectiveness of foot orthoses to treat plantar fasciitis: a randomized trial. Arch Intern Med. 2006 Jun 26. 166(12):1305-10. [Medline].
۹۷٫ Caselli MA, Clark N, Lazarus S, Velez Z, Venegas L. Evaluation of magnetic foil and PPT Insoles in the treatment of heel pain. J Am Podiatr Med Assoc. 1997 Jan. 87(1):11-6. [Medline].
۹۸٫ Kogler GF, Solomonidis SE, Paul JP. Biomechanics of longitudinal arch support mechanisms in foot orthoses and their effect on plantar aponeurosis strain. Clin Biomech (Bristol, Avon). 1996 Jul. 11(5):243-252. [Medline].
۹۹٫ Kogler GF, Solomonidis SE, Paul JP. In vitro method for quantifying the effectiveness of the longitudinal arch support mechanism of a foot orthosis. Clin Biomech (Bristol, Avon). 1995 Jul. 10(5):245-252. [Medline].
۱۰۰٫ Lee SY, McKeon P, Hertel J. Does the use of orthoses improve self-reported pain and function measures in patients with plantar fasciitis? A meta-analysis. Phys Ther Sport. 2009 Feb. 10(1):12-8. [Medline].
۱۰۱٫ Baldassin V, Gomes CR, Beraldo PS. Effectiveness of prefabricated and customized foot orthoses made from low-cost foam for noncomplicated plantar fasciitis: a randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil. April 2009. 90(4):701-706.
۱۰۲٫ Walther M, Kratschmer B, Verschl J, Volkering C, Altenberger S, Kriegelstein S, et al. Effect of different orthotic concepts as first line treatment of plantar fasciitis. Foot Ankle Surg. 2013 Jun. 19(2):103-7. [Medline].
۱۰۳٫ Lynch DM, Goforth WP, Martin JE, et al. Conservative treatment of plantar fasciitis. A prospective study. J Am Podiatr Med Assoc. 1998 Aug. 88(8):375-80. [Medline].
۱۰۴٫ van de Water AT, Speksnijder CM. Efficacy of taping for the treatment of plantar fasciosis: a systematic review of controlled trials. J Am Podiatr Med Assoc. 2010 Jan-Feb. 100(1):41-51. [Medline].
۱۰۵٫ Chia KK, Suresh S, Kuah A, Ong JL, Phua JM, Seah AL. Comparative trial of the foot pressure patterns between corrective orthotics,formthotics, bone spur pads and flat insoles in patients with chronic plantar fasciitis. Ann Acad Med Singapore. 2009 Oct. 38(10):869-75. [Medline].
۱۰۶٫ Morris D, Jones D, Ryan H, Ryan CG. The clinical effects of Kinesio® Tex taping: A systematic review. Physiother Theory Pract. 2013 May. 29(4):259-70. [Medline].
۱۰۷٫ Kwong PK, Kay D, Voner RT, White MW. Plantar fasciitis. Mechanics and pathomechanics of treatment. Clin Sports Med. 1988 Jan. 7(1):119-26. [Medline].
۱۰۸٫ Lewis RD, Wright P, McCarthy LH. Orthotics Compared to Conventional Therapy and Other Non-Surgical Treatments for Plantar Fasciitis. J Okla State Med Assoc. 2015 Dec. 108 (12):596-8. [Medline].
۱۰۹٫ Gudeman SD, Eisele SA, Heidt RS Jr, Colosimo AJ, Stroupe AL. Treatment of plantar fasciitis by iontophoresis of 0.4% dexamethasone. A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Am J Sports Med. 1997 May-Jun. 25(3):312-6. [Medline].
۱۱۰٫ Radford JA, Landorf KB, Buchbinder R, Cook C. Effectiveness of calf muscle stretching for the short-term treatment of plantar heel pain: a randomised trial. BMC Musculoskelet Disord. 2007 Apr 19. 8:36. [Medline]. [Full Text].
۱۱۱٫ DiGiovanni BF, Nawoczenski DA, Lintal ME, et al. Tissue-specific plantar fascia-stretching exercise enhances outcomes in patients with chronic heel pain. A prospective, randomized study. J Bone Joint Surg Am. 2003 Jul. 85-A(7):1270-7. [Medline].
۱۱۲٫ Miyamoto W, Takao M, Uchio Y. Calcaneal osteotomy for the treatment of plantar fasciitis. Arch Orthop Trauma Surg. 2010 Feb. 130(2):151-4. [Medline].
۱۱۳٫ Tomczak RL, Haverstock BD. A retrospective comparison of endoscopic plantar fasciotomy to open plantar fasciotomy with heel spur resection for chronic plantar fasciitis/heel spur syndrome. J Foot Ankle Surg. 1995 May-Jun. 34(3):305-11. [Medline].
۱۱۴٫ Kinley S, Frascone S, Calderone D, Wertheimer SJ, Squire MA, Wiseman FA. Endoscopic plantar fasciotomy versus traditional open heel spur surgery: a prospective study. J Foot Ankle Surg. 1993. 32:595-603.
۱۱۵٫ Malay DS, Pressman MM, Assili A, et al. Extracorporeal shockwave therapy versus placebo for the treatment of chronic proximal plantar fasciitis: results of a randomized, placebo-controlled, double-blinded, multicenter intervention trial. J Foot Ankle Surg. 2006 Jul-Aug. 45(4):196-210. [Medline].
۱۱۶٫ Daly PJ, Kitaoka HB, Chao EY. Plantar fasciotomy for intractable plantar fasciitis: clinical results and biomechanical evaluation. Foot Ankle. 1992 May. 13(4):188-95. [Medline].
۱۱۷٫ Leach RE, Seavey MS, Salter DK. Results of surgery in athletes with plantar fasciitis. Foot Ankle. 1986 Dec. 7(3):156-61. [Medline].
۱۱۸٫ Benton-Weil W, Borrelli AH, Weil LS Jr, Weil LS Sr. Percutaneous plantar fasciotomy: a minimally invasive procedure for recalcitrant plantar fasciitis. J Foot Ankle Surg. 1998 Jul-Aug. 37(4):269-72. [Medline].
۱۱۹٫ Sollitto RJ, Plotkin EL, Klein PG, Mullin P. Early clinical results of the use of radiofrequency lesioning in the treatment of plantar fasciitis. J Foot Ankle Surg. 1997 May-Jun. 36(3):215-9; discussion 256. [Medline].
۱۲۰٫ Boyle RA, Slater GL. Endoscopic plantar fascia release: a case series. Foot Ankle Int. 2003 Feb. 24(2):176-9. [Medline].
۱۲۱٫ Conflitti JM, Tarquinio TA. Operative outcome of partial plantar fasciectomy and neurolysis to the nerve of the abductor digiti minimi muscle for recalcitrant plantar fasciitis. Foot Ankle Int. 2004 Jul. 25(7):482-7. [Medline].
۱۲۲٫ Jerosch J, Schunck J, Liebsch D, Filler T. Indication, surgical technique and results of endoscopic fascial release in plantar fasciitis (E FRPF). Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2004 Sep. 12(5):471-7. [Medline].
۱۲۳٫ Bazaz R, Ferkel RD. Results of endoscopic plantar fascia release. Foot Ankle Int. 2007 May. 28(5):549-56. [Medline].
۱۲۴٫ Fallat LM, Cox JT, Chahal R, Morrison P, Kish J. A retrospective comparison of percutaneous plantar fasciotomy and open plantar fasciotomy with heel spur resection. J Foot Ankle Surg. 2013 May-Jun. 52(3):288-90. [Medline].
۱۲۵٫ Allen BH, Fallat LM, Schwartz SM. Cryosurgery: an innovative technique for the treatment of plantar fasciitis. J Foot Ankle Surg. 2007 Mar-Apr. 46(2):75-9. [Medline].
۱۲۶٫ Cavazos GJ, Khan KH, D’Antoni AV, Harkless LB, Lopez D. Cryosurgery for the treatment of heel pain. Foot Ankle Int. 2009 Jun. 30(6):500-5. [Medline].
۱۲۷٫ Sorensen MD, Hyer CF. Bi-Polar Radiofrequency Microdebridement in the Treatment of Chronic Recalcitrant Plantar Fasciitis. Presented at the American College of Foot & Ankle Surgeons Annual Meeting, 2009, Washington, D.C;
۱۲۸٫ Liden B, Simmons M, Landsman AS. A retrospective analysis of 22 patients treated with percutaneous radiofrequency nerve ablation for prolonged moderate to severe heel pain associated with plantar fasciitis. J Foot Ankle Surg. 2009 Nov-Dec. 48(6):642-7. [Medline].
۱۲۹٫ Canyilmaz E, Canyilmaz F, Aynaci O, Colak F, Serdar L, Uslu GH, et al. Prospective Randomized Comparison of the Effectiveness of Radiation Therapy and Local Steroid Injection for the Treatment of Plantar Fasciitis. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2015 Jul 1. 92 (3):659-66. [Medline].
۱۳۰٫ Niewald M, Seegenschmiedt MH, Micke O, Graeber S, Muecke R, Schaefer V, et al. Randomized, multicenter trial on the effect of radiation therapy on plantar fasciitis (painful heel spur) comparing a standard dose with a very low dose: mature results after 12 months’ follow-up. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2012 Nov 15. 84 (4):e455-62. [Medline].
۱۳۱٫ Whittaker GA, Munteanu SE, Menz HB, Tan JM, Rabusin CL, Landorf KB. Foot orthoses for plantar heel pain: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2017 Sep 21. [Medline].
۱۳۲٫ Sun K, Zhou H, Jiang W. Extracorporeal shock wave therapy versus other therapeutic methods for chronic plantar fasciitis. Foot Ankle Surg. 2018 Nov 13. [Medline].
۱۳۳٫ Ling Y, Wang S. Effects of platelet-rich plasma in the treatment of plantar fasciitis: A meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine (Baltimore). 2018 Sep. 97 (37):e12110. [Medline].